The Sacred Veil
toelichting
The Sacred Veil
De Amerikaanse componist en dirigent Eric Whitacre (1970) is al lang geen onbekende meer. Met zijn toegankelijke stijl en innoverende projecten ontketende hij een ware revolutie in de koorwereld. Sinds zijn eerste album Light & Gold in 2012 beloond werd met een Grammy Award, werkt hij samen met koren wereldwijd, van VOCES8 tot The King’s Singers. Ook met het Vlaams Radiokoor heeft hij een bijzondere band. Toen hij in 2016 voor het eerst naar België kwam, was het naar eigen zeggen liefde op het eerste gezicht. Intussen staat hij bijna jaarlijks voor het koor en vond hij hier een nieuwe thuis.
Tijdens een van zijn eerdere passages bracht Whitacre de Belgische première van zijn meest omvangrijke en persoonlijke compositie tot nu toe: The Sacred Veil. Het werk is een verklanking van het rouwproces van zijn jeugdvriend en vaste dichter Charles Anthony Silvestri (°1965), die in 2015 afscheid moest nemen van zijn vrouw. The Sacred Veil tast de grens af tussen leven en dood, tussen onnoemelijk verdriet en dankbaarheid om wat er was. Whitacre schaafde na dat optreden nog aan de tekst en muziek en brengt de volledige compositie nu opnieuw naar België. Het wordt voorafgegaan door een gloednieuwe compositie van de Antwerpse componist Noah Senden (1998).
Een moment van gedeelde waarheid
Voor de 14e editie van Musica Divina werkt het festival voor het eerst samen met een festivalcomponist. De eer valt te beurt aan Noah Senden, een jonge componist die zo’n vijf jaar geleden aan het Antwerpse Conservatorium afstudeerde bij Wim Henderickx. Tijdens een Erasmusuitwisseling in Tallinn raakte hij er in de ban van Baltische koormuziek, de prachtige natuur en spiritualiteit. Die fascinatie voor rust, eenvoud en de kracht van de menselijke stem trekt hij door in zijn composities, die hij zelf ‘poëtisch maar tastbaar, af en toe uitdagend van karakter, en steeds verbeeldend’ noemt.
Voor zijn opdrachtwerk zocht Senden een week lang de stilte op binnen de muren van de Abdij van Averbode. Daar componeerde hij zijn nieuwe compositie, met het festivalthema ‘Momenten van Waarheid’ als uitgangspunt: ‘Voor mij begint waarheid in muziek vaak bij iets heel kleins. Een kort motief, een simpele beweging, iets dat meteen vertrouwd aanvoelt, maar dat ook een nieuwe klankwereld of luisterervaring onthult. Het zijn die kleine bouwstenen die een werk dragen en tegelijk een gevoel van herkenning en verrassing bezorgen.’ Sendens compositie zal tijdens Musica Divina telkens in een andere constellatie te horen zijn: ‘Ik wil een soort muzikale kern maken die altijd herkenbaar blijft, maar die bij elke uitvoering op een andere manier tot leven komt. Het werk ademt als het ware; het verandert mee met de specifieke ruimte en het ensemble dat de uitvoering verzorgt.’
The Sacred Veil
De kwetsbaarheid van het leven
De concrete aanleiding voor The Sacred Veil was een gedicht dat Silvestri op een ochtend in 2017 op Whitacres piano achtergelaten had. Daarin beschreef hij de flinterdunne overgang van de oneindigheid naar het leven, en weer terug. Het was zijn persoonlijke manier om uiting te geven aan de gevoelens en gedachten die hij had ervaren sinds de dood van zijn vrouw Julie. Nog diezelfde ochtend besloot Whitacre om een volledig werk te wijden aan het verhaal van zijn dierbare vriend, van zijn eerste ontmoeting met Julie tot hun afscheid. En om zo ook een universele boodschap uit te dragen over het leven en de tijdelijkheid ervan: ‘Het hele idee achter The Sacred Veil was om zo authentiek en eerlijk mogelijk te vertellen wat er echt gebeurt wanneer iemand zoiets meemaakt. Niet op een hoogdravende of liturgische manier, maar vanuit een heel menselijk en persoonlijk standpunt.’
Gaandeweg tekenden Whitacre en Silvestri een structuur uit. Ze bleven puzzelen en passages verfijnen tot alle twaalf delen van de compositie precies goed zaten. Naast Silvestri’s eigen poëzie, belichten ook verzen van Whitacre en persoonlijke teksten van Julie de liefde van het koppel, de strijd die ze tijdens haar ziekte leverde en het onvermijdelijke moment van haar dood. Aanvankelijk had Whitacre naast het koor ook nog een tienkoppig orkest voorzien, maar naarmate hij dieper in de compositie dook, ontdeed hij de muziek van alle overbodige opsmuk. De sfeer moest zo intiem mogelijk zijn, en daarvoor vond hij in de piano en de cello de perfecte vertolkers.
Met een lengte van om en bij het uur vormt The Sacred Veil een contrast met de rest van Whitacres oeuvre. Enkele delen ervan werden in de loop van 2017 en 2018 al in première gebracht. Voor de creatie van de volledige compositie was het wachten tot begin 2019. LA Times noemde het werk ‘een ode aan de kwetsbare schoonheid van het leven’. Maar de meest treffende persreactie is misschien wel die van PeoplesWorld: ‘The Sacred Veil is een van de belangrijkste muzikale bijdragen van onze tijd aan een niet-religieus en niet-politiek begrip van dood en verlies. (...) Het bijwonen van een uitvoering of het beluisteren van een opname kan een levensveranderende ervaring zijn voor wie rouw van dichtbij meegemaakt heeft.’ Voor Silvestri was het proces in ieder geval louterend. Zo verklaarde hij Whitacre dankbaar te zijn om ‘deze reis te maken, om oude littekens opnieuw te bekijken en om zo veel dichter bij genezing te komen.’
tekst van Aurélie Walschaert